Służba zastępcza

Służba zastępcza to alternatywa dla zasadniczej służby wojskowej. W ostatnim czasie temat służby zastępczej zyskał na popularności. Wiąże się to ze skokowym wzrostem powołań rezerwistów do odbywania ćwiczeń wojskowych. Więcej o powołaniu na ćwiczenia wojskowe przeczytasz tutaj

Służba zastępcza jako prawo konstytucyjne

Konstytucja nakłada na każdego obywatela obowiązek obrony ojczyzny. Oczywiście konstytucja gwarantuje również obywatelom prawo do ubiegania się o zwolnienie z obowiązku pełnienia służby wojskowej.

Dla kogo jest służba zastępcza?

Służba zastępcza jest instytucją skierowaną do osób, które nie mogą pełnić służby wojskowej ze względu na przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne. Chodzi tu zatem wyłącznie o dwie wspomniane kategorie osób. Przykładowo przeznaczenie do służby zastępczej mogliby rozważać świadkowie jehowy, czy też wyznawcy niektórych odłamów buddyzmu.

Służba zastępcza – sposób pełnienia

Szczegółowe regulacje w przedmiocie służby zastępczej znajdują się w ustawie o obronie ojczyzny. Ustawa wskazuje, że służba zastępcza może polegać na:

• wykonywaniu prac w instytucjach cywilnych;
• pełnieniu służby w formacjach uzbrojonych niewchodzących w skład Sił Zbrojnych.

Kandydat do służby zastępczej może ją pełnić w instytucjach cywilnych związanych m. in. z: ochroną zdrowia, obroną przeciwpowodziową, czy też obroną cywilną.

Finalnie, możliwe jest również pełnienie służby zastępczej w niewojskowych formacjach uzbrojonych takich jak Policja, czy Straż Ochrony Kolei. Należy jednak podkreślić, że takie przypadki będą wyjątkowo rzadkie i będą dotyczyć osób, które wyrażą na to zgodę.

Służba zastępcza a mobilizacja i wojna

Osoby przeznaczone do służby zastępczej są wyłączone spod obowiązku pełnienia służby wojskowej. Takie osoby są w konsekwencji oznaczone w ewidencji wojskowej jako tzw. zasób nieefektywny. Oznacza to, że w przypadku przywrócenia zasadniczej służby wojskowej winny one być wezwane do odbycia służby zastępczej zamiast powołane do pełnienia służby wojskowej.

Czy służba zastępcza zwalnia z ćwiczeń wojskowych?

Wojskowe Centra Rekrutacji nie mogą wzywać na ćwiczenia wojskowe osób przeznaczonych do pełnienia służby zastępczej. Wynika to z przepisów ustawy o obronie ojczyzny. Jak wspomniano wcześniej osoba przeznaczona do służby zastępczej nie może pełnić służby wojskowej. W przypadku żołnierzy rezerwy pełnienie służby wojskowej polega właśnie na odbywaniu ćwiczeń wojskowych.

Służba zastępcza a kwalifikacja wojskowa

Kwestia przeznaczenia do służby zastępczej jest szczególnie istotna dla młodych mężczyzn, którzy w najbliższych latach będą stawać do kwalifikacji wojskowej lub już do niej stanęli. To oni są bowiem potencjalnie najbardziej narażeni na służbę wojskową w przypadku przywrócenia zasadniczej służby wojskowej. Więcej o kwalifikacji wojskowej przeczytasz tutaj

Wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej

Przepisy ustawy o obronie ojczyzny zawierają wyłącznie wykaz minimalnych wymagań formalnych w wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej. Ciężar dowodu w sprawach o przeznaczenie do służby zastępczej spoczywa na obywatelu. To wnioskodawca udowadnia zatem, że spełnia przesłanki przeznaczenia do służby zastępczej. Wbrew pozorom nie jest to proste, a wniosek winien być odpowiednio udokumentowany.

Należy mieć również na uwadze, że w większości przypadków wnioski i dokumentacja jest przygotowywana na wypadek przywrócenia zasadniczej służby wojskowej. Istnieje bowiem aktualnie spór prawny o to, czy istnieje dziś prawna możliwość rozpatrywania wniosków o przeznaczenie do służby zastępczej. W tej kwestii wypowiadał się m. in. Rzecznik Praw Obywatelskich sygnalizując, że aktualne przepisy prawne budzą wątpliwości natury konstytucyjnej. Ministerstwo Obrony Narodowej, w odpowiedzi na wystąpienie RPO, poinformowało że pracuje nad zmianą aktualnej treści przepisów prawnych.

Przesłuchanie przed komisją

Służba zastępcza nie jest przeznaczona dla wszystkich. Komisja ds. służby zastępczej nie rozpatruje wniosków automatycznie. Co do zasady każdy wniosek podlega indywidualnej weryfikacji w toku procedury. Komisja ds. służby zastępczej przesłuchuje również wnioskodawcę.

Kancelaria Kraków

Kancelaria Radcy Prawnego Maciej Mierecki udziela pomocy prawnej osobom, które chcą przygotować wniosek o przeznaczanie do służby zastępczej. Radca prawny Maciej Mierecki ma kilkuletnie doświadczenie w reprezentowaniu klientów w sprawach z zakresu prawa wojskowego. Kancelaria świadczy pomoc prawną klientom z terenu całej Polski, również zdalnie.

Osoby zainteresowane usługami kancelarii zachęcam do kontaktu poprzez poniżej zamieszczony formularz elektroniczny. Istnieje możliwość umówienia telefonicznej porady prawnej lub za pośrednictwem komunikatora Microsoft Teams. Dane kontaktowe znajdą Państwo w zakładce “Kontakt” oraz w stopce strony internetowej.